Osnovna poruka zdravstvenih institucija jeste da svaka žena tokom godine treba da izdvoji makar jedan dan za preventivni pregled kod ginekologa. Kada se otkrije u ranoj fazi, rak grlića materice se veoma uspešno leči, dok se i uznapredovali stadijumi bolesti mogu kontrolisati odgovarajućom terapijom i palijativnim zbrinjavanjem.

Prema globalnim procenama, rak grlića materice je četvrti najčešći rak kod žena. Tokom 2022. godine ova bolest je dijagnostikovana kod oko 660.000 žena širom sveta, dok je približno 350.000 žena umrlo od posledica ovog karcinoma.

Podaci Instituta za javno zdravlje Srbije pokazuju da je rak grlića materice tokom 2024. godine bio četvrti po učestalosti maligni tumor u obolevanju i šesti po učestalosti u umiranju među ženama u Srbiji. Dijagnoza je postavljena kod 1.048 žena, uz standardizovanu stopu incidencije od 25,3 na 100.000 žena, dok je iste godine 410 žena preminulo od ove bolesti, a stopa mortaliteta iznosila je 8,4.

U Vojvodini je tokom 2024. godine rak grlića materice dijagnostikovan kod 277 žena, sa stopom incidencije od 25,4, dok je 105 žena umrlo od ove vrste raka, uz stopu mortaliteta od 6,7. Posebno zabrinjavaju podaci za Južnobanatski okrug, gde je registrovana stopa incidencije od 33,9 i stopa mortaliteta od 9,6, što ovaj okrug svrstava među one sa višim stopama obolevanja i umiranja u odnosu na republički prosek. Na nivou Vojvodine, Južni Banat je u 2024. godini zauzeo drugo mesto po obolevanju i treće mesto po smrtnosti.

Prema podacima Registra za rak Zavoda za javno zdravlje Pančevo, rak grlića materice se u Južnom Banatu tokom 2024. godine nalazio na četvrtom mestu po obolevanju i petom mestu po umiranju od svih malignih bolesti kod žena, sa 50 novoobolelih i 17 smrtnih ishoda.

Statistika pokazuje i da se ova bolest sve češće registruje kod mlađih žena. Najveći broj obolelih bio je u uzrastu od 45 do 49 godina, dok su prvi slučajevi beleženi već u starosnoj grupi od 30 do 34 godine. Smrtni ishodi najčešće su registrovani kod žena uzrasta od 55 do 59 godina, ali su zabeleženi i kod žena starih 35 do 39 godina.

Skoro svi slučajevi raka grlića materice povezani su sa infekcijom onkogenim tipovima humanog papiloma virusa (HPV), posebno tipovima 16 i 18. HPV je jedna od najčešćih polno prenosivih infekcija i većina seksualno aktivnih osoba će se tokom života inficirati, često bez ikakvih simptoma. U većini slučajeva organizam sam eliminiše virus, ali uporna infekcija visokorizičnim tipovima može dovesti do nastanka prekanceroznih promena koje se vremenom mogu razviti u rak.

Prevencija raka grlića materice obuhvata podizanje javne svesti, jačanje zdravstvene pismenosti i dostupnost preventivnih usluga. Posebno važnu ulogu ima HPV vakcinacija, koja je najefikasnija u uzrastu od 9 do 14 godina, kao i organizovani skrining putem redovnih ginekoloških pregleda i PAP testa.

U Srbiji se od juna 2022. godine sprovodi besplatna preporučena vakcinacija devetovalentnom HPV vakcinom za decu i mlade uzrasta od 9 do 19 godina, a od aprila 2024. godine i za studente uzrasta od 19 do 26 godina u Beogradu, Novom Sadu, Nišu i Kragujevcu. Zaključno sa 31. decembrom 2025. godine, protiv HPV-a je u potpunosti vakcinisano više od 50.000 dece, adolescenata i studenata.

Organizovani skrining raka grlića materice u Srbiji sprovodi se od 2012. godine i obuhvata žene uzrasta od 25 do 64 godine, a sve veću ulogu ima i HPV testiranje kao osetljivija metoda ranog otkrivanja infekcije.

Stručnjaci poručuju da u bilo kom životnom dobu rano prepoznavanje simptoma, uz pravovremeno i kvalitetno lečenje, može dovesti do potpunog izlečenja raka grlića materice, zbog čega su prevencija i redovni pregledi od ključnog značaja za zdravlje žena.